Akili bandia inaweza kuelekea njia mbili kwa watu wenye ulemavu barani Afrika.
Toleo la matumaini tayari linaonekana. Visoma skrini vinaboreka. Teknolojia ya kugeuza sauti kuwa maandishi hugeuza hotuba au mkutano kuwa maelezo yanapoendelea. Maelezo ya picha, manukuu ya moja kwa moja na udhibiti kwa sauti sasa huja ndani ya simu na kompyuta mpakato za kawaida, ilhali hapo awali yalikuwa nyongeza za gharama kubwa.
Kwa mwanafunzi mwenye uoni hafifu jijini Accra, au mfanyakazi huru mwenye ulemavu wa viungo jijini Kumasi, zana kama hizi zinaweza kuondoa vizuizi ambavyo sera na miundombinu havijavisogeza kwa miongo kadhaa.
Toleo lingine ni tulilolishuhudia hapo awali. Kila wimbi jipya la teknolojia limegawa watu kati ya wale waliweza kuipata na wale ambao hawakuweza. Zana za akili bandia zikijengwa bila kuwashirikisha walemavu, zikiwekewa bei isiyofikika, au zikifundishwa tu kwa watu ambao tayari wameunganishwa vizuri, mgawanyiko huohuo utafunguka tena, na kwa kasi zaidi.
Pengo hili ni la upatikanaji
Zana nyingi za akili bandia huchukulia kuwa kuna muunganisho thabiti wa intaneti, kifaa chenye uwezo na ujuzi wa kidijitali wa kujiamini. Watu wengi wenye ulemavu nchini Ghana na kote barani Afrika bado wanahangaika kupata mahitaji hayo ya msingi. Uelewa wa akili bandia hautafika wenyewe juu ya hayo. Mtu lazima aufundishe, na aufundishe kwa njia inayofikika.
Kuna pia tatizo lisilo dhahiri. Mifumo ya akili bandia hujifunza kutoka kwenye data, na walemavu ni wachache katika data hiyo. Msaidizi wa sauti asiyeweza kufuata usemi usio wa kawaida, au zana ya kuajiri inayokataa wasifu usio wa kawaida, hubeba dhana za yeyote aliyehesabiwa kuwa wa kawaida wakati ilipojengwa. Pendekezo la UNESCO kuhusu Maadili ya Akili Bandia linataja ushirikishwaji na kutobagua miongoni mwa kanuni zake kuu kwa sababu hiyo.
Tunachofanya kuhusu hili
Hatufikiri kusubiri ni chaguo. Tunataka watu wenye ulemavu wawe watumiaji wa mapema, wanaojiamini na wenye jicho la tahadhari wa akili bandia.
Katika programu zetu hilo linamaanisha kufundisha uelewa wa akili bandia moja kwa moja: zana hizi zinaweza kufanya nini, zinakosea wapi, na jinsi ya kuhakiki zinachozalisha. Linamaanisha kufundisha akili bandia pamoja na teknolojia saidizi, ili kila mwanafunzi aweze kuzichanganya kwa njia inayomfaa. Na linamaanisha kuwaleta walemavu mezani pamoja na mashirika yanayojenga na kununua mifumo hii, ili ufikivu uamuliwe kabla ya uzinduzi.
Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa zaidi ya watu bilioni 2.5 wanahitaji angalau bidhaa moja saidizi, na idadi hiyo inaongezeka. Akili bandia itakuwa sehemu ya jinsi hitaji hilo litakavyotimizwa. Kama itapunguza pengo la ulemavu au kulipanua kunategemea maamuzi yanayofanywa sasa, ikiwemo hapa Ghana.
